Istorija Apatinskog pivarstva

Istorija Apatinskog pivarstva

Nakon priključenja ovih krajeva novoformiranoj državi, Kraljevini Srbа, Hrvata i Slovenаcа, kralj Aleksаndаr I Kаrаđorđević počeo je koristiti, u svrhu dvorskog lova, poznata bаrаnjskа lovištа (rаnije posećivаnа od аustrijskih cаrevа, nаjvišeg plemstvа i njihovih gostiju sа cаrskim i kraljevskim titulаmа), oduvek prebogаtа, nаročito аtrаktivnom visokom divljаči. Među obаveznim prehrаmbenim аrtiklimа i rаznim gаstronomskim specijаlitetimа, konzumirаnim tokom lovа krаljа Aleksаndrа I i njegove mnogobrojne svite (često u društvu rаznih diplomаtа i držаvnikа nаjvišeg rаngа), nаlаzilo se i аpаtinsko pivo. Iz tog periodа, preciznije iz 1925. godine, postoji аrhivski mаterijаl koji nаm pružа informаcije dа je zа vreme lovа krаljevski pаr, Aleksаndаr i Mаrijа Kаrаđorđević, konzumirаo ovаj proizvod аpаtinske pivаre. Koliko su bili oduševljeni njegovim specifičnim osobinаmа, nаjupečаtljivije govori podаtаk o аngаžovаnju specijаlnog kuirа Dvorskog Mаršаlаtа, koji je periodično zа krаljevski dvor trаnsportovаo određene količine ovаdаšnjeg pivа.

APATINSKA PIVARA APATIN

Formirana kao mala zanatska radionica 1756. godine, Apatinska pivara predstavlja najstariju proizvodnu organizaciju u gradu, a istovremeno i jedno od najstarijih preduzeća u okviru celokupne pivarske industrije na prostorima nekadašnje Jugoslavije. Ubrzo nakon osnivanja, zahvaljujući brojnim povoljnim faktorima, Pivara prerasta, krajem 18. veka, u pravo industrijsko preduzeće sa, za to vreme, najmodernijim proizvodnim procesom.

Carska Komora kao vlasnik, izdaje pod zakup Pivaru, ubrzo nakon njenog formiranja, smatrajući to kao najadekvatniji poslovni potez u tom momentu. Na osnovu sačuvane arhivske građe, može se konstatovati da se 1780. godine, kao njeni zakupci javljaju Luka Lazar i Ignjat Kiš, kojima je 08. septembra iste godine carska komora odobrila putem kredita značajna finansijska sredstva. Ova sredstva su bila namenjena rekonstrukciji pogona sušnice, kojoj su se zbog učestalih požara, morali zameniti drveni elementi, i umesto njih instalirati gvozdeni ili bakarni, otporni na visoke temperature.

Sa izdavanjem Pivare u zakup nastavilo se i u kasnijem periodu tako da se kao zakupci javljaju mnogi vlasnici velikih poseda, koji nakon zakupa obavezno ulažu značajna investiciona sredstva, u cilju modernizacije postojećih i izgradnje novih proizvodnih pogona, i osavremenjivanja tehničko-tehnološkog procesa. Na taj način postepeno se povećavao maksimalni proizvodni kapacitet ovog industrijskog preduzeća, čime se odgovaralo na sve veću potražnju piva na sve širem tržištu.

I u drugoj polovini 19. veka, carska Komora, vlasnik apatinske Pivare, kao najadekvatnije rešenje za nastavak uspešnog funkcionisanja ovog industrijskog preduzeća, nalazi u izdavanju pod zakup ovdašnjim vlasnicima velikih poseda iz porodica Aman, Vajndl i Šmaus. Tako je jedan od značajnih rekonstrukcijskih zahvata brojnih proizvodnih pogona usledio tokom 1870. godine, nakon čega Pivara dobija moderna postrojenja sa najsavremenijim proizvodnim procesom.

U tom periodu produkcija piva na godišnjem nivou bila je ujednačena i okvirno se kretala od 12 do 15 hiljada hl. Zahvaljujući tadašnjoj zakonskoj regulativi koja je dozvoljavala takvu opciju, Pivara je 1892. godine promenila svoj vlasnički status i prešla u privatnu svojinu ovdašnje firme Jozef Aman et Comp., tj. u vlasništvo svojih dotadašnjih zakupaca. Ovom vlasničkom transformacijom otpočinje nova faza koju karakteriše razvoj i kontinuirani uspon apatinske Pivare, a u čijoj osnovi leže ogromna investiciona ulaganja. Naime, u periodu 1892-1893. godina, investirana su velika finansijska sredstva, sa primarnim ciljem osavremenjavanja proizvodnog procesa i povećanja maksimalnog proizvodnog kapaciteta. Taj ambiciozni poslovni poduhvat rezultirao je jednim modernim industrijskim preduzećem. U okviru potpuno rekonstruisane Pivare nalazilo se 30 prostorija raznih funkcija u kojima su se odvijale različite faze procesa proizvodnje. Takođe, kao direktnu posledicu modernizacije tehničko-tehnološkog procesa imamo povećanje maksimalnog kapaciteta proizvodnje na 20 hiljada hl godišnje. Međutim, usled raznih okolnosti koje je diktiralo tržište, realizacija na godišnjem nivou bila je ispod maksimalnog kapaciteta proizvodnje, tako da je, u periodu do početka Prvog svetskog rata, najveća ostvarena godišnja produkcija piva iznosila oko 16 hiljada hl.

Tokom 1916. godine, nekoliko kapitalnih događaja su u velikoj meri determinisali dalji privredni progres ovog preduzeća. Naime, te godine je preminuo najveći suvlasnik Jozef Aman, koji je u okviru suvlasničke grupe imao dominantni uticaj. Svojim vizionarskim duhom i inventivnim poslovnim potezima usmeravao je poslovnu politiku preduzeća što je rezultiralo kontinuiranim progresom. Ova okolnost je nametala prilagođavanje novo nastaloj situaciji i traženje adekvatnih rešenja, koja bi obezbedila, ne samo opstanak na privrednoj sceni Apatina, pa i na nivou tadašnje države, nego i pozitivno uticala na dalji uspešan razvitak. Kao jedino adekvatno rešenje se nametnulo njeno organizaciono transformisanje, tako da se iste godine, Pivara konstituiše kao akcionarsko društvo sa 500 hiljada kruna početnog akcionarskog kapitala. Akcionarski kapital novoformiranog društva se, zahvaljujući pozitivnim poslovnim potezima, sukcеsivno povećavao, tako da je za kratko vreme dostigao 3 miliona kruna. Otvaranjem pogona u Kuli i njegovim uključivanjem u jedinstveni proizvodni sistem, preduzeće počinje da funkcioniše pod nazivom “Apatinska i kulska pivovara Jozefa Amаna d.d.”.

Raspadom Austrougarske monarhije i formiranjem Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, 1918. godine, Apatin se našao u novim državno-pravnim okvirima, a ovdašnja industrija piva u potpuno izmenjenim privrednim uslovima. Novoformirana Kraljevina SHS je posle završetka Prvog svetskog rata, prema oficijelnim statističkim podacima, imala u okviru svoje privrede 34 pivarska preduzeća, sa 2.629 radnih mesta i pogonskom snagom od 4.299 ks. Kao pozitivna okolnost bila je činjenica da izlaskom Vojvodine iz sastava nekadašnje carevine, apatinska Pivara izgubila izuzetno respektabilnu konkurenciju koju je do tada imala u nadaleko čuvenim pivarama (naročito onim lociranim na području Češke, Slovačke i Austrije, itd.), čime je objektivno povećan njen konkurentski potencijal. Međutim sa druge strane, na novoj privrednoj sceni suočila se sa sve snažnijim i modernijim pivarama, koje su se trudile da preuzmu primat u industriji piva novokonstituisane države. To se pre svega odnosi na nekoliko pivara sa područja dotadašnje Kraljevine Srbije, tj. na Vajfertovu i Bajlonijevu pivaru u Beogradu, koje su odmah nakon okončanja Prvog svetskog rata otpočele sa sukcеsivnom modernizacijom svojih proizvodnih kapaciteta, kao i intenzivnim proširivanjem trgovačke mreže na području Vojvodine.

Kontinuiranim značajnim investicionim ulaganjima, preduzetih odmah nakon Prvog svetskog rata (u periodu 1918-1921. godina) koja su rezultirala rekonstrukcijom i modernizacijom postojećih proizvodnih pogona, uvođenjem najmodernije tehnologije u proizvodni proces i značajnim povećanjem maksimalnog kapaciteta proizvodnje, stvorena je osnova za dinamičan razvoj apatinske Pivare i njenu transformaciju u jedno od najznačajnijih i najrespektabilnijih preduzeća u okviru jugoslovenske pivarske industrije. Obimnim građevinskim zahvatima koji su podrazumevali rekonstrukciju postojećih i izgradnju potpuno novih, nedostajućih građevinskih objekata, obezbeđen je prostor za instalisanje najmodernijih mašina i efikasno funkcionisanje mnogobrojnih proizvodnih pogona.

Prilikom modernizacije pojedinih segmenata Pivare, sagrađeno je i odeljenje vriionice. Vriionica, tj. vriioni podrum, je po svojim karakteristikama bila, u tom periodu jedinstvena u pivarskoj industriji na području tadašnje države. Sastojala se od dva reda kada, konstruisanih od armiranog betona (kao i celokupni vriioni podrum), ukupnog kapaciteta od 2.250 hl.
Sredstva za transport određenih količina piva kopnenim putem sačinjavao je vozni park od šest zaprežnih kola, koje su vukli konji i jednog kamiona. Za transport buradi sa pivom, vodenim putem, Pivara je posedovala jedan brod, odnosno remorker “Dancig”.

Zahvaljujući kvalitetu, najvažnijoj komponenti svog konkurentskog potencijala kojim je postizalo izuzetno visok nivo konkurentnosti u odnosu na produkte drugih pivarskih preduzeća, apatinsko pivo se plasiralo putem razvijene trgovačke mreže na velikom delu Vojvodine, kao i na području Slavonije. Kao poseban kuriozitet i istovremeno dokaz o kvalitetu apatinskog piva i njegovoj cenjenosti, ne samo kod brojnih konzumenata iz raznih socijalnih slojeva, nego i kod najznačajnijih ličnosti tog perioda. Iz 1925. godine, postoje interesantni podaci da su tokom kraljevskog lova u poznatom baračkom lovištu Bele, kralj Aleksandar I Karađorđević i kraljica Marija, konzumirali ovaj proizvod apatinske pivare. Da bi i u drugim prilikama uživali u prijatnom ukusu apatinskog piva, angažovan je specijalni kurir Dvorskog Maršalata, čija je primarna funkcija bila, da za kraljevski dvor direktno transportuje određene količine ovdašnjeg piva.

Godišnja proizvodnja u apatinskoj pivari je permanentno rasla, da bi tokom 1925. godine, realizovana produkcija iznosila 45.000 hl piva. U toku sledećih godina (1928-1930) kriza u pivarskoj industriji imala je tendenciju sve većeg pogoršanja, da bi pod uticajem velike svetske ekonomske recesije (1929-1933), čije su posledice bile dugotrajnije u Jugoslaviji nego u razvijenijim državama, dostigla svoj vrhunac i katastrofalne razmere.

Nepovoljni trendovi u privredi, a naročito u pivarskoj industriji na nivou tadašnje države, dodatno potencirani lošim finansijskim potezima Upravnog odbora tj. njihovih pojedinih, najdominantnijih članova (tokom 1933. godine), doveli su nakon izvesnog perioda apatinsku pivaru u katastrofalnu poziciju. Pored svih naknadno uloženih napora u cilju prevazilaženja ovakve situacije “Apatinska i kulska pivovara Jozefa Amana d.d. Apatin” se morala suočiti sa surovom realnošću i po prvi put, u svojoj skoro dvovekovnoj istoriji, ući u proces likvidacije, oktobra 1935. godine.

Uvlačenje Jugoslavije u Drugi svetski rat prekinulo je poslovnu agoniju ovog, do izbijanja krize, izuzetno uspešnog industrijskog preduzeća i jednog od stubova apatinske privrede, da bi nakon njegovog okončanja i u izmenjenim okolnostima, apatinska Pivara stupila u novu etapu svoje egzistencije.

Nova etapa u razvoju ovog preduzeća započinje 1944. godine, remontom zatečene opreme i stvaranjem uslova za stavljane u funkciju proizvodnih pogona i otpočinjanjem proizvodnje sledeće godine (sa 38 radnika). Pravno je osnovana kao tvornica piva i slada rešenjem vlade NR Srbije od 03. 09. 1946. godine. Transport piva se obavljao u drvenim buradima koje su pravili bačvarski radnici u zanatskoj radionici koja se od pre Drugog svetskog rata nalazila u okviru same Pivare. Konjske zaprege i špediteri su činili jedino prevozno sredstvo za transport napunjenih pivskih buradi u obližnja naselja kao i samom Apatinu. Određene količine su prevožene i železnicom do Crvenke, Kule i Vrbasa, kao i pre rata koristila se i vodena komunikacija, odnosno, Dunav da se dereglijama burad sa pivom dovezu do Osijeka. Asortiman proizvoda bio je u tom periodu oskudan, i isključivo se svodio na “svetlo” i “tamno”, a nešto kasnije i na “porter” pivo. Do prve prekretnice u posleratnom razvoju Pivare dolazi 1950. godine, kada je proizvedeno 40.782 hl piva (tri puta više nego 1945. godine), a broj zaposlenih radnika se popeo na 120.

Add a Comment

Your email address will not be published.

0
    0
    Your Cart
    Your cart is emptyReturn to Shop